maandag 29 juli 2013

Een nieuwe identiteit


 

Rampokan (Peter van Dongen)

 


Binnenkort verschijnt Drie dagen in Rio, het eerste stripboek van Peter van Dongen sinds 2004 (Java 2: Celebes) Ook ligt er sinds een tijdje een integrale versie in de winkel van Java, een tweedelig verhaal waar van Dongen ruim veertien jaar aan werkte. Bij verschijning van deel 2 schreef ik destijds een lovende recensie voor Zozolala waar ik nog steeds achter sta.
Rampokan valt op door de knappe combinatie van een klassieke stripstijl, moderne verteltechniek en een gewaagd onderwerp: het einde van de Nederlanse overheersing van Indonesië. Voor veel Nederlanders is deze zwarte bladzijde in de vaderlandse geschiedenis nog altijd een pijnlijk onderwerp.
Na het einde van de Tweede Wereldoorlog keerden veel Nederlanders terug naar wat toen nog Nederlands-Indië werd genoemd. Johan Knevel, de hoofdpersoon van Rampokan is één van hen. Hij is geboren op het eiland Celebes en gaat in de jaren dertig in Nederland studeren. In het eerste deel Java is te lezen hoe Johan Knevel met de boot terugkeert naar Nederlands-Indië. Bij het passeren van de evenaar loopt de traditionele doop door Neptunus uit de hand en bij een ruzie slaat Knevel Erik Verhagen, een van de andere passagiers overboord.Verhagen was een overtuigd communist, die aan de kant van de Indonesische opstandelingen stond. Aan het einde van Java komt Knevel bij een groepje door Nederlanders geleide opstandelingen terecht en wordt zijn identiteit met die van Verhagen,(van wie hij de papieren op zak heeft) verwisseld.
In Celebes is Johan Knevel alias Erik Verhagen, dichter bij zijn werkelijke reisdoel gekomen: Makassar, de stad waar hij is opgegroeid en waar hij Ninih, zijn baboe, hoopt terug te vinden. Het valt voor hem niet mee om zijn nieuwe identiteit vol te houden op het eiland, waar nog veel mensen hem kennen, zoals Susan, een gewezen schoolvriendin en nu verpleegster bij het Rode Kruis. Ook Dekkers kortstondige minnares Lisa is van Java naar Celebes vertrokken. Een ontmoeting met de twee vrouwen loopt uit de hand wanneer ook sergeant Chris Jonker, die Dekker nog kent uit Java, arriveert. Knevel slaat op de vlucht en met de rebellen gaat hij in de binnenlanden op zoek naar een sanro. Onder de volgelingen van deze priester of priesteres zou zich ook Ninih moeten bevinden. De andere rebellen hebben er geen idee van wat Knevels werkelijke drijfveer is om de gevaarlijke tocht te ondernemen.In de binnenlanden van Celebes komt het tot de dramatische en verrassende climax van dit intense verhaal.
Rampokan mag met recht een striproman genoemd worden. Het is een verhaal met veel verschillende lagen. Natuurlijk gaat Rampokan over de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd gelegd, maar Peter van Dongen heeft nog veel meer te vertellen. Rampokan is ook een psychologische roman over een man tussen twee culturen. En het is een symbolische roman: steeds legt van Dongen de relatie tussen de rampokan, het traditionele gevecht tegen de tijger, en Knevels avonturen. De tijger staat daarbij symbool voor de Nederlandse onderdrukker. Wat op het eerste gezicht een avonturenverhaal lijkt in de stijl van Hergé, is in werkelijkheid een veel diepgravender verhaal. Peter van Dongen heeft niet zomaar een stripverhaal gemaakt, Rampokan is pure literatuur.

Uitg. Oog & Blik / De Bezige Bij; 160 pl.; kleur; slappe kaft; € 24,90

☺☺☺☺☺

woensdag 17 juli 2013

Vermeende nazi


Berentand (Alain Henriet & Yann le Pennetier)

 

De oudere striplezer kent ze nog wel; ieder stripblad had zijn eigen pilotenstrip: Pep had Tanguy en Laverdure,  Kuifje had Dan Cooper en in Robbedoes stond Buck Danny. Met het verdwijnen van de  striptijdschriften leek ook dit genre ten dode opgeschreven maar sinds een paar jaar is de pilotenstrip weer helemaal in de mode.

Tanguy en Laverdure maken een comeback en de meeste uitgevers dragen hun steentje bij aan de opleving van het luchtvaartgenre. Scenarist Yann voelt zich als een vis in het water bij dit soort strips en voegde er inmiddels het gedenkwaardige album Mezek aan toe. Bij Yann draait het niet alleen om het avontuur van de luchtvaart maar hij voegt aan zijn verhalen ook altijd een politieke dimensie toe. Zijn gedegen research levert soms verrassende resultaten op. In Mezek beschrijft hij hoe de beginnende luchtmacht van de net opgerichte staat Israel niet alleen nazi-vliegtuigen kocht maar ook nazi-piloten in dienst nam.

Berentand speelt zich vijf tot vijftien jaar eerder af dan Mezek. In Silezie,  groeien drie kinderen op die gefascineerd zijn door vliegtuigen:  Max, Werner en Hanna. Om een opleiding te krijgen om piloot te kunnen worden moeten ze zich aansluiten bij de Nationaalsocialistische partij. Werner en Hanna zien het als een formaliteit en maken zich er niet druk over maar Max heeft een probleem: hij is joods. De politieke situatie zet hun vriendschap op het spel. Tien jaar later is Max in dienst bij de Amerikaanse luchtmacht. Hij is een verdienstelijk gevechtspiloot maar zijn achtergrond keert zich tegen hem. Als een foto van hem als kind opduikt op een nazitijdschrift wordt hij opgepakt door de Amerikaanse legerleiding. Het blijkt een misverstand te zijn maar vanaf dat moment heeft Max geen leven meer. Hij meldt zich aan bij de geheime dienst.

Berentand is vakwerk zoals we dat eigenlijk van Yann wel mogen verwachten. Het scenario is doorwrocht en weet van begin tot einde te boeien. Henriet toont zowel in het tekenen van de vliegtuigen als in het uitbeelden van de jonge hoofdpersonen zijn vakmanschap. Hier wringt ook een beetje de schoen, Berentand is vakwerk maar beklijft minder dan Mezek, een verhaal dat de indruk wekte met meer passie te zijn gemaakt.

 

Uitg. Dupuis 2013

56 pagina's ; kleur; harde kaft;  € 14,95

maandag 8 juli 2013

Uit de hand gelopen grap

De klant (Man & Zidrou)

Moederkillers 1 (Ers, Borecki & Zidrou)

 


In 2010 verraste stripscenarist Zidrou (Benoit Drousie) vriend en vijand met het ontroerende verhaal Lydie. Tot dan toe had hij vooral heel veel korte humorstrips geschreven voor een jong publiek. Het oudere publiek waarvoor Lydie bedoeld was reageerde enthousiast en Zidrou werd een naam om in de gaten te houden. De belofte die hij gewekt had met Lydie maakte hij waar met Het vel van de beer, De verhalenverteller en  Een mooie reis.

Helaas valt zijn nieuwste strip voor volwassenen tegen. In De klant wordt een man verliefd op een prostituee en probeert haar uit de wereld van de prostitutie te bevrijden. Daarbij krijgt hij te maken met de georganiseerde misdaad  en probeert hij de maffiabaas die het bordeel exploiteert waar het hoertje werkt onder druk te zetten door zijn dochter te ontvoeren. Van de kleine menselijke verhalen in zijn vorige boeken maakt Zidrou de overstap naar een soort psychologische thriller en dat ligt hem een stuk minder goed. Het scenario is goed opgebouwd  maar het thema van De klant is al te veel uitgemolken  en je moet van goede huize komen om er nog iets verrassends mee te doen. Wellicht was het eindresultaat met een andere tekenaar  beter geweest maar de tekeningen van Man  hebben weinig kwaliteit en zijn soms ronduit slecht, ongeïnspireerd haastwerk.
 

 Het thema van Moederkillers, een tweeluik van Zidrou voor tieners is evenmin origineel, maar Zidrou heeft hier gekozen voor een frisse en eigentijdse aanpak. Vijf meisjes hebben elk zo hun eigen problemen met hun moeder. Ze richten op school een clubje op en komen regelmatig samen om een sigaret te roken, andere verboden dingen te doen en de frustraties over hun moeders te uiten. Bij zo'n sessie ontdekken ze de website Castigo waarop je opdracht kunt geven om mensen te straffen. De meiden vinden het wel grappig en tikken elk een opdracht in. Een paar dagen later verschijnt er een gemaskerde man die de moeder van een van de meisjes een klap geeft. Niet veel later wordt de moeder van een van de andere meisjes gedwongen om vijf borden spruitjes op te eten. We weten dan nog niet welke opdracht de andere drie meisjes als straf voor hun moeders hebben bedacht maar vermoeden sterk dat de straffen steeds harder zullen worden. Wat begint als een grap wordt pure horror. De meisjes hebben iets in gang gezet wat ze niet kunnen beheersen. De spanning wordt niet alleen in het verhaal maar ook in de tekeningen van Ers steeds verder opgebouwd. Van een gezellige strip over pubermeisjes verandert het verhaal in pure horror en worden ook de tekeningen en inkleuring steeds duisterder.

Moederkillers is veelbelovend van start gegaan en maakt heel nieuwsgierig naar het vervolg en slot dat in augustus verschijnt.

 

Uitg. Dargaud 2013

56 pagina's ; kleur; harde kaft;  € 14,95

Uitg. Dupuis 2013

48 pagina's;  kleur; stripalbum; € 7,50

donderdag 4 juli 2013

Betast door Gerard Reve



Kousboek (Gabriel Kousbroek)

 

Al voordat Kousboek verscheen haalde het boek de landelijke pers vanwege een van de hoofdstukjes in het boek. Hierin bezoekt Gabriel Kousbroek als tiener met zijn ouders en een vriendje  Gerard Reve en Joop Schafthuizen. Gabriel wordt vrijwel genegeerd maar Gerard en Joop kunnen hun handen niet van Guido, het vriendje, afhouden.  Gabriëls ouders hebben niets in de gaten of doen alsof.

Gabriel Kousbroek heeft bekende ouders: vader Rudy Kousbroek en moeder Ethel Portnoy waren beiden schrijver. Dat is niet altijd even prettig. Hij werd bijvoorbeeld als kind aangesproken op controversiële  uitspraken van zijn vader wat hem, getuige de anekdote in Kousboek, zelfs een pak slaag opleverde. Gabriel Kousbroek probeerde op eigen kracht bekendheid op te bouwen als beeldend kunstenaar maar merkte vaak dat belangstelling voor zijn werk vaak slechts een excuus was om over zijn ouders te praten. Het is nogal merkwaardig dat hij de bekendheid die hij nu heeft gekregen grotendeels te danken heeft aan hen want over hen gaat een groot deel van de anekdotes in Kousboek.

Want dat geeft Kousboek exact weer: een verzameling anekdotes. Hoewel het wellicht niet zo bedoeld is maakt Kousboek niet de indruk te zijn geschreven als een samenhangende roman. Je krijgt wel een beeld van de verhouding van Kousbroek met zijn ouders maar het hangt een beetje aan elkaar als los zand. De delen van het boek die over zijn ouders gaan zijn het sterkst maar ze worden afgewisseld met stukjes waarvan je je afvraagt wat ze voor zin hebben of waarom ze in dit kader überhaupt verteld worden. Daar komt bij dat hij een vreemde vorm heeft gekozen voor het boek. De bovenste helft van de pagina's bestaat uit tekst en de onderste uit striptekeningen waarin nog eens het zelfde verteld wordt als in de geschreven tekst. Nergens vullen de striptekeningen de tekst aan of contrasteren ze er mee wat de vraag oproept waarom  Kousbroek niet gewoon een keuze heeft gemaakt voor roman of grafische roman.  Wat er nu ligt is geen van beiden.

 

Uitg. Nijgh & van Ditmar 2013

158 pagina's ; kleur; paperback;  € 19,95

 

maandag 1 juli 2013

Wallonië onafhankelijk


De glimlach van Mao (Jean-Luc Cornette & Michel Constant)

 


Cornette en Constant zijn al een tijdje bezig als stripmakers en er zijn al een paar strips van hen in vertaling verschenen maar vreemd genoeg werden die zelden voltooid. Dat zal hen bij De glimlach van Mao niet overkomen want het is een in 1 boek afgerond verhaal. In Frankrijk baarde het boek nogal wat opzien. Lezers en critici begrepen er weinig van en vroegen zich hardop af wat er nu eigenlijk politiek gezien allemaal aan de hand is in buurland België.

De glimlach van Mao speelt zich af in de nabije toekomst. Het Waalse deel van België is onafhankelijk geworden (over wat er met Vlaanderen gebeurd is wordt niet gerept) en heeft zich ontwikkeld tot een totalitaire staat naar communistisch model, de Democratische Republiek Wallonië. Aan het hoofd van de 'republiek' staat president Delcominette  die het in zijn hoofd heeft gehaald om het gebalsemde lijk van Mao naar Wallonië te halen. In De glimlach van Mao staan de levens van vier jongeren centraal: twee jongens en twee meisjes.  Ludmilla en Manon , zijn fervente aanhangers van de Wilde Dieren van Hesbaye, een soort kruising tussen padvinderij en Hitler-jugend. De jongens zijn minder gezagsgetrouw. Frank is agressief en Antoine uit openlijk kritiek op het regime. Beide jongens komen daardoor in de problemen en belanden in een heropvoedingskamp.

Het is wel grappig dat de Franse lezers De glimlach van Mao in verband brachten met de huidige politieke situatie want daar wordt nergens duidelijk naar verwezen. Het verhaal zou zich evengoed ergens anders af kunnen spelen. Alle opschudding is er misschien de reden voor geweest dat de Franse uitgever snel een Nederlandse vertaling op de markt wilde hebben, waardoor deze een wat haastig geredigeerde indruk maakt. Niet dat het erg storend  wordt maar het viel me wel op. Afgezien daarvan heb je met De glimlach van Mao een goed in beeld gebrachte en vertelde toekomstthriller in handen met een boeiend en prikkelend onderwerp die tot het eind toe verrassende plotwendingen heeft.

 

 

Uitg. Futuropolis 2013

72 pagina's ; kleur; zachte kaft;  € 9,95